Torenstreek 22 9166 LK Schiermonnikoog

VUURTOREN DE ZUIDERTOREN – SCHIERMONNIKOOG – TE KOOP

De witgeschilderde Zuidertoren op Schiermonnikoog is al ruim anderhalve eeuw een herkenningspunt op het eiland. Gebouwd in 1853–1854 op aanwijzing van koning Willem III, vormde de toren samen met de rode Noordertoren een lichtlijn voor de scheepvaart. De Zuidertoren stond iets hoger opgesteld en markeerde zo de veilige route langs de verraderlijke zandbanken van de Noordzee. In 1909 werd het licht gedoofd, maar de toren bleef behouden. Te stevig gebouwd om te slopen en te beeldbepalend om te negeren.

In de decennia daarna kreeg het bouwwerk verschillende functies. Vanaf 1950 fungeerde de toren als watervoorziening voor het eiland; later werd hij ingezet als zendmast. In 1991 volgde de aanwijzing tot rijksmonument. Het onderhoud bleef lange tijd achter, totdat in 2018 de Stichting Behoud Zuidertoren het eigendom overnam en een grondige restauratie uitvoerde, zorgvuldig en met respect voor de oorspronkelijke constructie en materialisering.

VAN UITKIJKTOREN NAAR GEBIEDSONTWIKKELING
Met de restauratie kwam onvermijdelijk de vraag naar een nieuwe invulling. Aanvankelijk lag die, in lijn met andere vuurtorens op de Waddeneilanden, bij een beperkte publieksfunctie met een uitkijkrol. Dat perspectief is inmiddels fundamenteel verschoven. De betekenis van de Zuidertoren zit niet langer in het beklimmen alleen, maar in de ligging, het ensemble en de inbedding binnen een bredere ruimtelijke en programmatische ontwikkeling. Het terrein rond de toren maakt deel uit van het Maritiem Kwartier, een samenhangend ontwikkelgebied aan de zuidoostrand van het dorp, waar erfgoed, cultuur, voorzieningen en wonen in onderlinge samenhang worden benaderd.

MARITIEM KWARTIER
De gemeente Schiermonnikoog werkt hier samen met eilandpartijen aan een integrale visie, waarin de Zuidertoren expliciet is verankerd. In februari besluit de gemeenteraad over het ontwikkelperspectief. De plannen positioneren de toren als onderdeel van een groter geheel en richten zich op de ontwikkeling van het gebied eromheen. Daarbij gaat het onder meer om:
– De aanleg van een natuurtheater aan de achterzijde van de toren, bedoeld voor kleinschalige programmering en buitengebruik.
– De realisatie van een zelfstandig gebouw met toilet-, opslag- en algemene voorzieningen, los van de toren zelf.
– Een samenwerkingsmodel met het maritiem museum en het dorpshuis, gericht op inhoudelijke afstemming, gedeeld gebruik en gezamenlijke programmering.
– De herontwikkeling van het voormalige KNRM-gebouw tot maritiem centrum.
– De toevoeging van sociale huurwoningen in de directe omgeving, als onderdeel van een gemengd en toekomstbestendig gebied.

RUIMTELIJKE EN FUNCTIONELE POTENTIE
Binnen dit kader verschuift de aandacht van de toren als solitair object naar het gebruik van de locatie als geheel. De Zuidertoren staat op een bijzondere plek op het eiland, waar landschap, geschiedenis en routes samenkomen. De ruimtelijke en functionele potentie ligt in het perceel, het omliggende terrein en de eerste twee verdiepingen van de toren. Deze zones bieden ruimte voor ontvangst, publieksfuncties, presentatie, programmering en eventueel kleinschalige horeca, steeds in directe relatie tot het maritieme verhaal van Schiermonnikoog.

Ook de waterbak in de toren vormt een inhoudelijk aanknopingspunt voor een eigen concept of product, bijvoorbeeld rond eilandwater of een ambachtelijk distillaat, passend bij de schaal en het karakter van de plek. Het uitkijkpunt kan in de toekomst een aanvullende rol spelen, maar is binnen deze benadering geen dragende activiteit. De kracht van de Zuidertoren ligt in samenhang, gebruik en samenwerking binnen het Maritiem Kwartier, en in een exploitatiemodel dat daarop is afgestemd.

BEZOEK EN GEBRUIK
Schiermonnikoog ontvangt jaarlijks circa 350.000 bezoekers met een gemiddelde verblijfsduur van meerdere dagen. Het eiland trekt een publiek dat natuur, rust en cultuur bewust combineert. In dat licht biedt de Zuidertoren, ingebed in het Maritiem Kwartier, ruimte voor een betekenisvolle publieksfunctie die verder gaat dan incidenteel bezoek. De exploitatie is minder afhankelijk van aantallen bezoekers die de toren daadwerkelijk beklimmen en meer van verblijf, gebruik en herhaalwaarde.

DOELGROEPEN
De Zuidertoren spreekt verschillende doelgroepen aan. Culturele en museale partijen zien hier een plek voor verdieping en presentatie. Ondernemers in toerisme en erfgoedexploitatie herkennen de waarde van een markant object binnen een groter geheel. Ook investeerders met ervaring in herbestemming van bijzondere gebouwen of water- en vuurtorens zullen de Zuidertoren begrijpen als onderdeel van een ensemble, niet als solitair object.

VOLGENDE FASE
Met de restauratie afgerond en de gebiedsvisie in besluitvorming breekt een nieuwe fase aan. De Stichting Behoud Zuidertoren draagt het eigendom over aan een partij die het gebouw kan voortzetten binnen deze bredere context. Gezocht wordt naar iemand met oog voor historie en gevoel voor gebruik, iemand die het eigenaarschap ziet als verantwoordelijkheid en als mogelijkheid om voort te bouwen op een plek met betekenis.

TOEKOMSTPERSPECTIEF
De Zuidertoren staat aan het begin van een volgende levensfase. Niet langer uitsluitend als markering in het landschap, maar als onderdeel van het Maritiem Kwartier, met ruimte voor initiatief, samenwerking en zorgvuldig gebruik. Wie deze toren verwerft, krijgt niet alleen een rijksmonument in handen, maar ook een rol in een groter verhaal dat het eiland verbindt met zijn maritieme verleden en zijn toekomstige ontwikkeling.